Een haalbaar vredesakkoord begint niet met de vraag wie gelijk krijgt over ieder stukje grond, maar met de vraag hoe het doden kan stoppen zonder de volgende oorlog voor te bereiden.
Geschreven door Keimp Pijpstra, met bijdragen van Novi
Hoe beëindig je een oorlog wanneer beide partijen geloven dat toegeven gevaarlijker is dan doorvechten? Dat is de kernvraag achter de oorlog tussen Rusland en Oekraïne.
Een vredesplan opstellen is eenvoudiger dan vrede bereiken. Rusland en Oekraïne hebben tegengestelde belangen, de territoriale geschillen zijn diepgaand en het vertrouwen is vrijwel verdwenen. Toch ontslaat dat ons niet van de verplichting om na te denken over een uitweg.
Daarom heb ik een gefaseerd vredesplan uitgewerkt. Het is geen diplomatiek akkoord en evenmin een voorspelling van wat Moskou of Kyiv zal accepteren. Het is een discussievoorstel dat één uitgangspunt centraal stelt: een bestand heeft alleen waarde als het standhoudt, en vrede alleen als zij niet de aanloop vormt naar een volgende oorlog.
1. Eerst het schieten stoppen
De eerste stap is een overeengekomen wapenstilstand. Op een afgesproken tijdstip moeten de gevechtshandelingen stoppen en moeten de militaire posities nauwkeurig worden vastgelegd.
Daarbij is een cruciaal onderscheid nodig: de lijn waar de legers tot stilstand komen, mag niet automatisch de nieuwe staatsgrens worden. Een militaire werkelijkheid is niet hetzelfde als een juridisch erkende grens. Door die kwesties uit elkaar te houden, ontstaat ruimte om het geweld te beëindigen zonder vooraf de uitkomst van alle territoriale geschillen vast te leggen.
Een wapenstilstand is echter geen kwestie van alleen een handtekening zetten. De Verenigde Naties benadrukken in hun richtlijnen voor wapenstilstanden het belang van duidelijke afspraken, uitvoerbare procedures en geloofwaardige controle.
Daarom moet een onafhankelijk internationaal mechanisme toezicht houden. Satellietbeelden, technische waarnemingen, inspecties waar mogelijk en onderzoek naar gemelde schendingen moeten helpen vaststellen wat er daadwerkelijk gebeurt.
Ook moet vooraf vaststaan hoe incidenten worden onderzocht, hoe partijen elkaar waarschuwen en wie beslist over de vervolgstappen. Zonder zulke procedures kan één beschieting uitgroeien tot een nieuwe escalatie.
2. Oekraïne mag niet opnieuw weerloos worden
Hier ligt een van de moeilijkste onderdelen van ieder vredesakkoord.
Als Oekraïne zijn verdediging verzwakt in ruil voor beloften die bij een nieuwe Russische aanval niets blijken waard te zijn, kan een bestand de weg naar een volgende oorlog juist vergemakkelijken.
Veiligheidsgaranties moeten daarom meer zijn dan politieke verklaringen. Ze moeten duidelijk maken welke landen Oekraïne steunen, welke hulp beschikbaar komt bij een nieuwe aanval en binnen welke termijnen besluiten worden genomen. Denk aan militaire steun, inlichtingen, logistiek, luchtverdediging en aanvullende sancties. Ook een internationale multinationale troepenmacht is een mogelijke optie, mits deelnemende landen daar daadwerkelijk toe besluiten.
De Verklaring van Parijs van januari 2026 noemt onder meer internationale monitoring, langdurige militaire steun en verdere uitwerking van garanties bij een toekomstige Russische aanval. Belangrijk is wel dat de verklaring ook voorziet in het verder uitwerken van juridisch bindende toezeggingen. De aankondiging van garanties is dus niet hetzelfde als de volledige uitwerking ervan.
Juist die uitwerking bepaalt of een garantie geloofwaardig is.
3. Territorium hoeft niet meteen te worden beslist
De status van bezette gebieden is een fundamenteel geschil. Een akkoord dat doet alsof dit eenvoudig kan worden opgelost, neemt de werkelijkheid niet serieus.
Mijn voorstel is daarom om de militaire scheidingslijn en de uiteindelijke juridische status afzonderlijk te behandelen. Het stilleggen van de gevechten hoeft niet te betekenen dat Oekraïne zijn aanspraken opgeeft, of dat andere landen Russische annexaties erkennen.
Dat is geen oplossing van het territoriale conflict. Het is een manier om te voorkomen dat het onopgeloste conflict iedere mogelijkheid om mensenlevens te redden blokkeert.
Daarbij blijven het internationaal recht, de soevereiniteit van staten en het verbod op het met geweld verwerven van grondgebied belangrijke uitgangspunten. Een tijdelijk akkoord mag niet stilzwijgend worden veranderd in een definitieve juridische regeling.
4. Vrede moet ook voor burgers iets betekenen
Een bestand dat alleen de legers uit elkaar houdt, is onvoldoende. Gevangenen moeten worden uitgewisseld, vermiste personen moeten worden opgespoord en humanitaire hulp moet toegang krijgen waar die nodig is. Ook de bescherming en het herstel van energievoorzieningen, woningen en andere essentiële infrastructuur horen bij een duurzaam akkoord.
De omvang van de schade maakt duidelijk waarom dat noodzakelijk is. Volgens de gezamenlijke beoordeling van de Wereldbank, de Europese Unie, de Verenigde Naties en de Oekraïense regering uit februari 2026 bedragen de geraamde herstel- en wederopbouwbehoeften van Oekraïne ongeveer 588 miljard dollar over tien jaar.
Wederopbouw vraagt om langdurige financiering, controle op de besteding daarvan en duidelijke afspraken over verantwoordelijkheden. Het is geen bijzaak die pas aan bod hoeft te komen nadat politici klaar zijn met onderhandelen.
Een voorstel, geen wondermiddel
Mijn plan kent geen magische oplossing. Rusland kan afspraken schenden, Oekraïne kan garanties onvoldoende vinden en internationale partners kunnen verdeeld raken. Ook sancties, bevroren Russische tegoeden en eventuele herstelbetalingen vragen om afzonderlijke politieke en juridische besluiten.
Maar een geloofwaardig vredesproces hoeft niet alle problemen op één dag op te lossen. Het moet beginnen met afspraken die controleerbaar zijn, risico’s beperken en ruimte scheppen voor verdere onderhandelingen.
De keuze is niet simpelweg tussen een perfecte vrede en een onvolmaakte vrede. De werkelijke uitdaging is een regeling te vinden die het geweld stopt zonder de voorwaarden voor een volgende oorlog te creëren.
Vrede vraagt niet alleen om de bereidheid om te stoppen met vechten. Ze vraagt om afspraken die het voor alle betrokkenen moeilijker maken om opnieuw te beginnen.
Verdieping
Bij dit artikel hoort een uitgebreider document: Een gefaseerd akkoord voor het beëindigen van de oorlog tussen Rusland en Oekraïne. Daarin werk ik samen met Novi mogelijke afspraken uit over een controleerbare wapenstilstand, veiligheidsgaranties voor Oekraïne, internationale monitoring en de behandeling van territoriale geschillen.
Het document is geen officieel diplomatiek initiatief en pretendeert niet dé oplossing te bieden. Het is een persoonlijk discussievoorstel, bedoeld om één vraag concreet te onderzoeken:
Welke afspraken zouden het geweld kunnen beëindigen zonder de weg vrij te maken voor een volgende oorlog?